محیط زیست

محیط‌زیست بشر، به‌عنوان سکونت‌گاه فعلی انسان‌ها، درگیر مشکلات و معضلات عدیده‌ای شده ‌است که عامل آن خود انسان‌ها هستند.

این مقاله با هدف  بررسی ارزیابی عملکرد ایران در مورد اجرای اهداف کنوانسیون تغییرات آب و هوا است . این کنوانسیون مسئولیت های مشترک ولی متفاوتی را برای کشور های عضو در نظر گرفته است . ایران نیز یکی از اعضای این کنوانسیون بوده و در راستای عمل به تعهدات خود طرح توانمند سازی جمهوری اسلامی ایران را با کمک مالی تسهیلات جهانی محیط زیست و دفتر عمران ملل متحد در سازمان حفاظت محیط زیست، تهیه کرده است. در این مقاله پس از مروری بر تغییرات آب و هوا و پدیده گلخانه ای، نحوه شکل گیری کنوانسیون تغیی ر آب و هوا و اهداف و تعهدات کشور های مختلف در قبال آن و نیز وضعیت این کنوانسیون در ایران مورد بحث و بررسی قرار گرفته اس ت. بررسی های انجام شده نشان می دهد که ایران به بسیاری از تعهدات خود نسبت به کنوانسیون عمل کرده است. ولی مهم ترین ضعف قوانین مربوط به تغییرات آب و هوا در ایران فقدان عناصر تحقیق و تشویق در قانون و نیز ضعف مدیریت در مورد فعالیت ها ی اجرایی می باشد. عدم هماهنگی لازم بین بخش های مختلف کشور و همچنین عدم تناسب بین جرایم زیست محیطی و پاسخ تعیین شده از جمله چالش های اجرای کنوانسیون تغییر آب و هوا در ایران است

1-مقدمه :

با آغاز انقلاب صنعتی در سال 1830 میلادی و رشد روز افزون دانش بشری ، تغییرات گوناگونی نیز در زندگی انسان ها رخ داده و نیاز بشر به انرژی و مصرف انواع سوخت های فسیلی مانند زغال سنگ، نفت و گاز طبیعی باعث افزایش شدید موادی همچون دی اکسید کربن در جو شده است.افزایش جمعیت خود باعث تشدید این پدیده می شود. این تغییرات همگی موجب گردیده که شرایط آب و هوایی دستخوش دگرگونی هایی شود. پدیده تغییر آب و هوا که عمدتاً مربوط به افزایش گازهای گلخانه ای در جو است ، از نمونه های بارز در این زمینه می باشد. این پدیده باعث به وجود آمدن بسیاری از مشکلات کنونی مانند گرم شدن تدریجی آب و هوا، ذوب شدن یخ ها ، بالا آمدن سطح آب دریاها، بارش رگبارهای سیل آسا، افزایش میزان خشک سالی ، بارش باران های اسیدی و تهدید سلامتی انسان و گونه های حیات وحش در مناطق مختلف زمین شده است .

تابش های خورشیدی پس از عبور از فضا به زمین و جو رسیده و قسمت اعظم آن توسط کره زمین جذب می شود . کره زمین پس از گرم شدن امواج گرم را به صورت تابش های مادون قرمز از جو عبور می دهد و قسمتی دیگر توسط گاز های گلخانه ای موجود در جو جذب و به سطح زمین بازتابانده می شود. گازهای گلخانه ای موجود در جو زمین کرشته از انرژی خورشیدی رسیده به زمین را در داخل جو نگه می دارند و دمای زمین در اثر این انرژی در حد مناسب ی ثابت باقی می ماند. چنانچه این اثر که موسوم به اثر گلخانه ای است در جو زمین وجود نداشت دمای کره زمین حدود 5/15 درجه سانتی گراد نسبت به وضع موجود کمتر می شد و عصر یخبندان دیگری را رقم می زد و کنوانسیون تغییر آب و هوای سازمان ملل متحد (UNFCCC) در 21 مارس سال 1994 با امضاء سران و مقامات ارشد بیش از 160 کشور طرف تعهد به اجرا درآمد. هدف کنوانسیون تثبیت غلظت گازهای گلخانه ای در سطحی است که عملکرد طبیعی سیستم آب و هوای کره زمین را در مخاطره قرار ندهد. بدین منظور کشورهای امضاء کننده کنوانسیون بعنوان طرف تعهد موظف هستند تا مطابق ماده 12 کنوانسیون ، موجودی گازهای گلخانه ای خود را تهیه و همراه با اقدامات و برنامه هایی که برای کاهش این گازها در نظر است در اختیار کنوانسیون متعاهدین سازمان ملل متحد قرار دهند. در این ارتباط دفتر تغییر آب و هوا در ایران در ژانویه 1998 با مدیریت استاد فقید دانشکده فنی دانشگاه تهران جناب آقای دکتر تقی ابتکار تأسیس شد(نواری، 1389).

2- پیشینۀ تحقیق‌ها و اقدام‌های مرتبط با تغییرات آب‌وهوایی

اثر گلخانه‌ای و احتمال مداخلۀ بشر در سیستم آب‌وهوایی نخستین‌بار در سال 1827، توسط جین باپتیست فوریر و به‌دنبال آن توسط دانشمند سوئدی به نام اسوانت آرنیوس مطرح شد (Verheyn, 2005). در دهۀ 1950 میلادی، توجه جهانی مجددا به این موضوع جلب شد. برای نخستین‌بار، بازبینی اطلاعات ناشی از قطب جنوب و هاوایی، امکان تحقیق عمیق در رابطه‌با تراکم گازهای گلخانه‌ای در هواسپهر را فراهم کرد و در دهۀ بعدی، جامعۀ علمی اطلاعات کافی برای آغاز مذاکرۀ بین‌المللی در سطح سیاسی دربارۀ گرمایش جهان را گردآوری کرد. گرمایش جهانی در کنفرانس 1972 استکهلم، همچنین نخستین کنفرانس جهانی تغییرات آب‌وهوایی که در سال 1979 برگزار شد، موضوع مذاکره قرار گرفت و برنامۀ جهانی آب‌وهوا مبنایی را برای تحقیق‌های گسترده و همکاری علمی از طریق کارگروه‌ها و کنفرانس‌ها فراهم کرد. در اکتبر 1985، کنفرانس مهم دیگری در زمینۀ آب‌وهوا توسط سازمان هواشناسی جهانی و برنامۀ  محیط‌زیست ملل متحد در ویلاش  اتریش برگزار شد. دانشمندان 29 کشور توافق کردندکه به اثر افزایش گازهای گلخانه‌ای دمای کرۀ زمین در پنج‌ سال آینده به‌گونه‌ای محسوس افزایش خواهد یافت (امیرارجمند، 1373) و برای نخستین‌بار در تاریخ، یک وفاق علمی بر سر تغییرات آب‌وهوا ناشی از فعالیت‌های بشری ایجاد شد. دانشمندان در ویلاش تأکید کردند که اگر روند فعلی ادامه یابد، یک افزایش میانگین دمایی بالاتر از هر دوره‌ای در تاریخ بشر می‌تواند در نیمۀ اول قرن بیست‌ویکم‌ روی دهد. دومین کنفرانس جهانی تغییرات آب‌وهوا در جولای 1988 در تورنتو برگزار شد و از دولت‌ها خواسته شد که انتشار گاز دی‌اکسید کربن خود را تا سال 2005، تا 20 درصد نسبت به سطح این گاز در سال 1988 کاهش دهند.  کنفرانس‌های دیگری از جمله اتاوا، تاتا، لاهه، کنفرانس وزارتی نوردیک، پیمان قاهره و کنفرانس برگن در سال‌های 1989 و 1990، تشکیل شد (سلطانیه و احدی، 1383) و بر لزوم تثبیت انتشار گازهای گلخانه‌ای تأکید کردند.مقارن با این پس‌زمینه، سازمان‌های بین‌المللی و نهادهای تحقیقاتی در برنامۀ جهانی آب‌وهوا و برنامۀ جهانی تحقیقات آب ‌و هوایی ،سازمان هواشناسی جهانی، برنامۀ  محیط‌زیست ملل متحد و دولت‌ها در طول‌دهۀ 1980 میلادی به این نتیجه رسیدند که نهادینه‌سازی بیشتری برای افزایش تأثیر و کارایی مساله تغییرات آب‌وهوایی لازم است. گزارش برانتلند در سال 1987 نیز مداخلۀ بشر در تغییرات آب‌وهوا را به‌عنوان یک خطر عمدۀ محیط‌زیستی شناسایی کرد و از دولت‌ها خواست برای رسیدگی به این مشکل با یکدیگر همکاری کنند (Verheyn, 2005).

در سال 1988، برنامۀ  محیط‌زیست ملل متحد و سازمان هواشناسی جهانی هیئت (کمیته) بین‌الدولی تغییرات آب‌وهوایی را تأسیس کردند و نخستین جلسۀ جامع این هیئت در نوامبر 1988 برگزار شد. هیئت بین‌الدولی تغییرات آب‌وهوا در 3 گروه کاری عمل می‌کند:

  • گروه کاری اول : ارزیابی اطلاعات علمی موجود و پروژه‌های تغییر آب‌وهوا
  • گروه کاری دوم : ارزیابی آثار محیط‌زیستی و اقتصادی- اجتماعی تغییرات آب‌وهوا و آسیب‌پذیری
  • گروه کاری سوم : رسیدگی به موضوعاتی همچون آثار، سازگاری‌ها و کاهش تغییرات آب‌وهوا

تاکنون 4 گزارش و یک گزارش تکمیلی توسط این هیئت ارایه شده است. مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال 1987، به موجب قطعنامۀ 148/42 از برنامۀ  محیط‌زیست ملل متحد در راستای انجام تحقیقات تغییرات آب‌وهوا حمایت کرده بود. در سال 1988، مالت پیشنهاد کرد که سیستم آب‌وهوا به‌عنوان «میراث مشترک بشریت»  تلقی شود و متعاقب آن مجمع عمومی ملل متحد به موجب قطعنامۀ 53/43 به این نتیجه رسید که تغییر آب‌وهوا نگرانی مشترک بشریت است. در سال 1989، چندین دولت جزیره‌ای در نشست اقیانوس آرام جنوبی در قبال بالاآمدن سطح آب دریا، تغییرات آب‌وهوا و خسارت بالقوه‌ای که می‌توانست بر آن‌ها تأثیر بگذارد، عکس‌العمل نشان دادند ( Verheyn, 2005). مجمع عمومی ملل متحد با صدور قطعنامۀ 206/44 اعلام کرد که به مساله آسیب‌پذیری این کشورها در جریان مذاکرات برای تدوین کنوانسیون توجه خواهدکرد. در 22 دسامبر سال 1990، مجمع عمومی سازمان ملل کمیتۀ مذاکرۀ بین‌الدولی را براساس قطعنامۀ 212/45 تشکیل داد.  کمیتۀ مذکور پنج نشست  برای تصویب کنوانسیون کلیات برگزار کرد و سرانجام در 9 می سال 1992، متن کنوانسیون کلیات ملل متحد در زمینۀ تغییرات آب‌وهوایی با وفاق عام تصویب شد. کمیتۀ مذکور در فوریۀ سال 1995، منحل شد و متعاقب تصویب کنوانسیون کلیات 1992، مذاکرات برای الحاق پروتکلی به کنوانسیون در سال 1995، پس از اولین کنفرانس اعضا آغاز شد و برای تدوین یک پروتکل، کمیتۀ موقتی بر مبنای دستورالعمل برلین ایجاد شد. درحقیقت، عدم کفایت تعهدات مقررشده در حرف الف و ب بند 2 مادۀ 4 کنوانسیون کلیات 1992، لزوم تدوین یک پروتکل را برای این کنوانسیون نشان داد. در دستورالعمل برلین تصریح شده بود که مذاکرات باید در تعهدات کشورهای صنعتی تجدیدنظر کند، اما تعهد جدیدی را برای کشورهای در حال توسعه ایجاد نکند. در 10 دسامبرسال 1997، اعضای پروتکل کیوتو توسط کنفرانس سوم در ژاپن تصویب شد (Yamin & Depledge, 2004).

2- علل و عوامل بروز تغییرات آب‌وهوایی

آب‌وهوا بیشتر توسط انرژی تابشی خورشید اداره می‌شود. تغییر این آب‌وهوا با مساله وجود گازهای گلخانه‌ای در هواسپهر گره خورده‌است. بخش اعظم آب‌وهوای زمین به‌دلیل وجود گازهای گلخانه‌ای که به‌طور طبیعی در هواسپهر واقع شده‌اند و به‌طور خاص شامل بخار آب، دی‌اکسید کربن (CO2)، متان (CH4)، کلرو فلوئور کربن‌ها(CFCs) ، مونواکسید نیتروژن (N2O) و ازن جو پایین (O3) می باشند، تعیین می‌شود (Sands, 2003). با آغاز انقلاب صنعتی و به‌دنبال آن افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از احتراق سوخت‌های فسیلی، زغال سنگ، نفت، گاز و بنزین، در کنار تشدید فعالیت‌های کشاورزی و جنگل‌زدایی و تغییر کاربری زمین، اثر گازهای گلخانه‌ای را که برای حیات بشر بر روی کرۀ زمین ضروری و حیاتی قلمداد می‌شود، مختل کرده ‌است. افزایش تراکم گازهای گلخانه‌ای در هواسپهر ناشی از مداخلۀ بشر در طبیعت، رفته‌رفته موجب حبس‌ شدن بیشتر گرما و افزایش دمای سطح زمین می‌شود. برای مثال، تراکم دی‌اکسید کربن از زمان پیش از صنعتی‌شدن در سال 1750 تاکنون بیش از یک‌سوم افزایش یافته ‌است (Yamin & Depledge, 2004).

تراکم متان که اثر گرم‌کنندگی بیشتری دارد، نسبت به دورۀ قبل از صنعتی‌شدن دو برابر افزایش یافته ‌است. متان فراوردۀ فرعی سوخت‌وساز حیوانات و محصولات پتروشیمی است. مونواکسید نیتروژن نیز که منبع عمدۀ آن صنعت کشاورزی است در این دوره 15 درصدافزایش داشته‌ است (Verheyn، 2005). دی‌اکسید کربن به‌طور تقریبی 50 درصدگازهای گلخانه‌ای را به خود اختصاص داده‌ است که افزایش حجم آن تأثیر بسزایی در تغییرات آب‌وهوا دارد.

1-2 آثار و پیامدهای تغییرات آب‌وهوا

آثار زیان بار تغییرات آب‌وهوا، به‌عنوان تغییرات در محیط زیستی زندگی گیاهی و جانوری ،پیامدهای‌نامناسبی برای‌ترکیب، قابلیت انعطاف، بازدهی اکوسیستم‌های طبیعی، عملکرد سیستم‌های اجتماعی و اقتصادی یا سلامت بشری دارد. پیامدهای ناشی از تغییر اقلیم را می‌توان به آسیب‌های مستقیم و آسیب‌های غیرمستقیم‌ (اقتصادی) طبقه‌بندی کرد. در حوزۀ آسیب‌های مستقیم، روند افزایش دما به افزایش سطح آب دریاها بر اثر ذوب‌شدن یخچال‌ها منجر می‌شود. این مساله به افزایش سطح آب اقیانوس‌ها به 20 سانتی‌متر تا سال 2030 و 65 سانتی‌متر تا آخر قرن بعدی منجر می‌شود (Sands, 2003).

افزایش سطح آب دریاهای جهان به اندازۀ حدود 50 سانتی‌متر، مناطق ساحلی‌ را که محل اقامت بخش عمده‌ای از جمعیت جهان است، نابود می‌کند. مناطق عظیمی از کشورهای پرجمعیت، همانند بنگلادش یا اندونزی، غیر قابل سکونت خواهند شد و براساس یک برآورد، ممکن است حدود پنج‌میلیون کیلومتر مربع تا سال 2075 مورد تهدید قرار گیرد که دربرگیرندۀ 3 درصدحجم خشکی‌های جهان و محل اقامت میلیون‌ها انسان است (Kiss & Shelton, 2007). برخی از جزایر کوچک که ارتفاع کمی از سطح دریا دارند، در برابر تغییر آب‌وهوا و افزایش سطح دریای ناشی از آن در بسیاری از موارد (مانند: جزایر باهاماس، کیریباتی، مولداوی و مارشال) آسیب‌پذیرند (رومی، 1387). پیامد دیگر تغییرات آب‌وهوا، پدیدۀ خشکسالی است که می‌تواند کمبود آب را در مناطق خشک و نیمه‌خشک تشدید کند (Yamin & Depledge, 2004). خشکسالی همچنین می‌تواند کشاورزی جهان را تحت تأثیر قرار دهد: برخی از مناطق حاصلخیز خشک و لم یزرع خواهند شد. کمبود منابع آب شیرین، طوفان‌های استوایی، افزایش حشرات، بارندگی‌های سنگین که می‌تواند مناطقی را دچار سیل کند و سبب شیوع و گسترش بیماری‌های واگیردار مانند: مالاریا و تب زرد شود، از عواقب تغییرات آب‌وهوایی قلمداد می‌شود. تغییرات آب‌وهوا در قطب‌ها می‌تواند سبب ازبین‌رفتن همیشگی گونه‌های نادری که در این مناطق زندگی می‌کنند، شود (امیرارجمند،1373). تغییرات آب‌وهوایی همچنین می‌تواند حوادث ناگهانی در مقیاس وسیع و فاجعه‌آمیز ایجاد کند. این حوادث می‌توانند شامل تخریب جریان آب گلف‌استریم (که موجب تعدیل هوای اروپای شمال غربی است) و فروپاشی یا ازهم‌گسیختگی صفحه‌های یخ در گریلند، شود (Yamin & Depledge, 2004).

در حوزۀ آسیب‌های غیرمستقیم ( اقتصادی)، کشورهای عمدۀ صادرکنندۀ نفت از کاهش تقاضای نفت متضرر خواهند شد. در صورت اجرایی‌شدن سیاست‌های مندرج در پروتکل کیوتو که خواهان کاهش هیدروفلوئورکربن‌ها (گازهای نفتی) است، دولت‌های صادرکنندۀ نفت، سالانه حدود 63 میلیارد دلار از درآمدهای خود را از دست خواهند داد (عبداللهی، 1389). علاوه‌براین، هزینۀ ایجاد تأسیسات لازم برای حفاظت از مناطق کم‌ارتفاع ساحلی که در معرض سیل قرار گرفته‌اند، برای دولت‌ها بسیار سنگین است.

3- نحوه شکل گیری کنوانسیون

در سالهای دهه ۱۹۸۰، شواهد علمی نشان دادند که انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از فعالیتهای انسانی خطراتی برای آب و هوای جهان ایجاد می‌کند و به این ترتیب افکار عمومی لزوم ایجاد کنفرانسهای بین المللی دوره‌ای و تشکیل پیمان نامه‌ای برای حل این مسئله را احساس کرد. دولتها برای انعکاس افکار عمومی یکسری کنفرانس بین المللی برگزارکردند و تنظیم قراردادی بین‌المللی را برای بررسی این مسئله خواستار شدند. در سال ۱۹۹۰ مجمع عمومی سازمان ملل متحد کمیته مذاکرات بین الدول (INC) را جهت تدوین کنوانسیون تغییر آب و هوا (UNFCCC) تشکیل داد. کمیته مذاکرات، پیش نویس کنوانسیون را تهیه کرد و این پیش نویس در ۹ ماه مه ۱۹۹۲ در مقر سازمان ملل در نیویورک تصویب شد. این کنوانسیون در اجلاس زمین، در ژوئن ۱۹۹۲ در ریودوژانیرو (برزیل)، جهت امضاء اعضاء آماده گردید. این کنوانسیون در طول جلسه ریو توسط سران کشورها و مقامات ارشد ۱۵۴ کشور دنیا امضاء و از تاریخ ۲۱ مارس ۱۹۹۴ لازم الاجراء شناخته شد. تا اواسط سال ۱۹۹۹ بیش از ۱۷۵ کشور عضو سازمان ملل آنرا تصویب کردند یا پذیرفتند و به این ترتیب خود را ملزم به رعایت مفاد کنوانسیون دانستند. ایران نیز در سال ۱۹۹۶ پس از تصویب هیئت دولت و مجلس شورای اسلامی به عضویت این کنوانسیون در آمد.کنوانسیون تغییر آب و هوا در ۲۶ ماده، به زبانهای انگلیسی، عربی، چینی، فرانسه، روسی و اسپانیولی توسط دبیرخانه سازمان ملل متحد تهیه و تدوین گردیده است(نواری، 1389).

1-3  اهداف کنوانسیون

هدف نهائی این کنوانسیون و هر ابزار قانونی مرتبط که توسط کنفرانس اعضاء مورد پذیرش قرارگیرد، دستیابی به تثبیت غلظت گازهای گلخانه‌ای در اتمسفر تا سطحی است که از تداخل خطرناک فعالیتهای بشر با سیستم آب و هوایی جلوگیری نماید. چنین سطحی باید در یک چهارچوب زمانی کافی حاصل گردد تا اکوسیستمها بطور طبیعی با تغییر آب و هوا خود را وفق دهند و اطمینان حاصل‌شود که امنیت‌غذایی تهدید نمی‌شود و توسعه‌اقتصادی به طور پایدار ایجاد می‌گردد.

ساختار کنوانسیون دارای چندین رکن می باشد :

1- کنفرانس اعضاء[1]  : که سالی یکبار تشکیل  می شود و در آذر ماه امسال نوزدهمین جلسه خود را در وارسا – لهستان تشکیل خواهند داد. این کنفرانس بالاترین مرجع تصمیم گیری این کنوانسیون می باشد.

2- کنفرانس اعضاء ذیل پروتکل کیوتو[2]: که پس از لازم الاجرا شدن پروتکل کیوتو و بطور همزمان با کنفرانس اعضاء کنوانسیون سالی یکبار تشکیل می گردد و نهمین جلسه آن در وارسا برگزار می گردد.

3- رکن فرعی اجرایی [3] : که سالی دو بار جلسه دارند و در آذر ماه امسال سی و نهمین جلسه خود را تشکیل خواهند داد .

4- رکن فرعی علمی- فنی[4] : که سالی دو بار جلسه دارند و در آذر ماه امسال سی و نهمین جلسه خود را تشکیل خواهند داد.

5- کارگروه ویژه در خصوص همکاریهای بلند مدت ذیل کنوانسیون[5] : که تعداد جلسات آن در هر COP تعیین می شد و یازدهمین اجلاس آن در COP18 برگزار شد و به کار خود خاتمه داد و اکنون در کار گروه ADP دنبال می شود.

6- کارگروه ویژه در خصوص تعیین تعهدات بیشتر ذیل پروتکل کیوتو[6] : که تعداد جلسات آن در CMP تعیین می شد و در دوربان به کار خود خاتمه داده و اکنون در کار گروه ADP دنبال می شود. دو کار گروه فوق الذکر کار خود را از جلسات بیست و چهارم ارکان فرعی(SB24)  در سال  2006 در بن آلمان شروع نموده بودند.

7- تشکیل کارگروه ویژه دوربان برای تقویت اقدامات[7] : که از17 COP  در دوربان تشکیل شد و سومین قسمت از دومین جلسه آن در نوزدهمین جلسه  COP در وارسای لهستان برگزار خواهد شد(نواری، 1389).

4- عملکرد دولت ایران در کاهش گازهای گلخانه ای

مطالعه کاهش گازهای گلخانه ای در ایران بر اساس روش ودستورالعمل ارائه شده از طرف سازمان ملل متحد بر اساس سناریوی پایه (Baseline Scenario) و سناریوی کاهش ( Mitigation Scenario ) صورت گرفته است. ابتدا در سناریوی پایه ، فرضیات مربوط به برنامه های جاری (Business –AS-Usual) توضیح داده شده است و سپس انتشار گازهای گلخانه ای بر اساس فرضیات مربوطه برآورد گردیده است . آنگاه با معرفی سیاستها و اقدامات مربوط به کاهش انتشار گازهای گلخانه ای ، میزان عملی کاهش با اجرای هریک از سیاستها در سناریوی کاهش مشخص گردیده است. بر اساس مطالعات انجام شده می توان با اجرای اقدامات کاهش در بخش انرژی میزان انتشار سالانه 614، 639 گیگا گرم (Gg) معادل 6/639 میلیون تن معادل دی اکسید کربن در سناریوی پایه را در سال 2010 به 486.822 گیگا گرم (Gg) معادل 8/486 میلیون تن کاهش داد. بهبود بهره وری مصرف انرژی از جمله کاربرد سیکل های ترکیبی در تبدیل انرژی یکی از اقدامات مهم اقتصادی جهت کاهش گازهای گلخانه ای محسوب می شود. امکان بالقوه صرفه جویی انرژی در کشور در سال 2020 به میزان 31% برآورد می شود . تحقق چنین هدفی اثرات عظیمی بر کاهش گاز دی اکسید کربن را از 2/4% به 4/2% در طی دوره 2020-1999 کاهش خواهد داد .در حال حاضر در ایران منابع انرژی های نو و پاک قابل جایگزین سوختهای فسیلی نظیر انرژی هسته ای ، خورشیدی و باد و زمین گرمایی دارای سهم کم و قیمت بالا در تولید برق هستند. در عین حال استفاده از انرژی نو ، تولید برق آبی و استفاده از سیکل ترکیبی رو به افزایش است بطوریکه یک نیروگاه زمین گرمایی به ظرفیت MW 1200 در منطقه مشکین شهر در حال احداث است . قیمت برآورد شده برای نصب نیروگاه های اضافی آب با ظرفیت MW7700 ، بدون هزینه سد ، برابر با 7/2 میلیارد دلار آمریکا تخمین زده شده است، که چنانچه هزینه سدها را به آن اضافه نمائیم، بودجه مورد نیاز تقریباً برابر با 5/5 میلیارد دلار خواهد بود. برنامه های مختلفی برای کاهش اثرات سوء توسعه بخش انرژی بر محیط زیست در ایران تهیه شده است که برخی از آنها در حال اجراست و برخی دیگر به سرمایه گذاری لازم در چند سال آینده نیاز دارد. برنامه عمده ، تغییر در الگوی مصرف انرژی در بخشهای مختلف است ، بطوریکه گازطبیعی بالاترین سهم را بدست آورد. برنامه مهم دیگر برای کاهش گازهای گلخانه ای پایان دادن به سوزاندن ( Flaring) گازهای گلخانه ای همراه در تولید نفت است. جمع آوری گازهای همراه با تزریق آن به میادین نفتی ، استفاده از گازهای همراه بعنوان خوراک پتروشیمی و انتقال آن توسط خط لوله برای مصرف بعنوان سوخت از مهمترین برنامه های جلوگیری از سوزاندن گاز است. در بخش صنعت عمده سیاست های کاهش انتشار بر بهره برداری انرژی و تغییر سوخت معطوف گردیده اند که در صنایع سیمان و آهن فولاد بسیار اقتصادی هستند.بطوریکه نرخ بازگشت سرمایه از طریق اجرای طرح های بهینه سازی مصرف و تغییر در نوع سوخت در ترتیب 70% و 50% برای صنعت سیمان و 134% و 182% برای صنایع فولاد برآورد گردیده است.

برای کاهش انتشار گازهای گلخانه ای در بخش حمل ونقل در ایران ، اقدامات عمده ای تحت عنوان "بهبود وسائط نقلیه" بشرح ذیل پیشنهاد شده است :

1-     بهبود وسائط نقلیه عمومی

2-     بهبود کیفیت سوخت

3-     توسعه شبکه راه آهن کشور برای حمل بار و مسافر (حمیدی و خمان، 1382) .

میزان انتشار گازهای گلخانه ای در سناریوی پایه بخش انرژی ، افزایشی برابر با 89% در سال 2010 نسبت به سال نسبت به سال مبنی برآورده گردیده است. اجرای مجموعه اقدامات و سیاست های کاهش انتشار گازهای گلخانه ای در بخش انرژی میزان انتشار گازهای گلخانه ای را 23% در سال 2010 کاهش خواهد داد. در سال 2005 اجرای سیاستهای کاهش گازهای گلخانه ای در نیروگاه های برق و صنایع نفت و گاز به ترتیب با 28% و 17% بالاترین سهم اثر بخش در کاهش انتشار را خواهد داشت ، در حالیکه بخشهای کشاورزی و مواد زائد با سهمی به ترتیب برابر با 6% و 2% کمترین سهم را خواهند داشت . این ارقام در صورتی اعتبار دارد که دولت برنامه کاهش سوزاندن گازها (Flaring) را به اجرا درآورد.چنانچه دولت به دلیل فقدان منابع مالی نتواند پروژه های جمع آوری گازهای همراه را به اجرا درآورد، بخش نفت و گاز در سناریوی کاهش بالاترین سهم را در برنامه کاهش گازهای گلخانه ای با 200698 گیگا گرم (Gg) درسال 2005 بر عهده خواهد داشت.در سال 2010 بخش نیروگاه های برق و بخش حمل ونقل بالاترین سهم را در کل برنامه کاهش گازهای گلخانه ای به ترتیب به میزان 34% و31% خواهند داشت ، در حالیکه بخش جنگل و بخش موادزائد با 4% و 2% کمترین سهم کاهش را خواهند داشت. تغییر در سهم نفت وگاز در برنامه کاهش از سال 2005 تا 2010 حاکی از آن است که دولت از تکنولوژی های سازگار با محیط زیست در این بخش استفاده کرده است. در بخش جنگل و تغییر کاربری زمین کم شدن اثر بخشی سیاستهای کاهش انتشار حاکی از ناپایدار بودن شیوه مدیریتی این بخش ها است(زمانی، 1388).

آسیب پذیری منابع آبی

آسیب پذیری منابع آبی در اثر تغییر آب وهوا عبارتست از :

1- تغییر آب وهوا (گرم شدن کره زمین) موجب کاهش بارش برف در زمستان می شود که بر الگوی فصلی جریان آب رودخانه ها تأثیر می گذارد . تغییر الگوی فوق الذکر می تواند بر کلیه فعالیتهایی که از آب مربوطه بهره برداری می کنند تأثیرات منفی داشته باشد.

2- رودخانه ها به دلیل تغییرات در میزان دما و بارندگی تحت تأثیر قرار می گیرند که نهایتاً میزان آب موجود از نظر مقدار تبخیر با نوسانات همراه می شود.

3- گرم شدن کره زمین هم بر کمیت و هم بر کیفیت آب تأثیر می گذاردکه نهایتاً هزینه تصفیه آب را افزایش می دهد.

4- در اثر بالا رفتن دما ، میزان تبخیر در حوزه های رودخانه ها در طی سال افزایش می یابد. حدود 2 تا 6 درجه سانتی گراد افزایش دما میزان تبخیر سالیانه را 6% تا 12% در 30 حوزه آبی کشور افزایش خواهد داد. در این صورت دشت های کشور که از طریق آبهای کشاورزی آبیاری می شوند ، به شدت تحت تأثیر قرار می گیرند.

5- به دلیل پدیده تغییر اقلیم ، خطرات دیگری که به آبهای ساحلی مربوط نیستند، مانند جاری شدن سیل ، بالا رفتن سطح دریاچه ها ، فرسایش رودخانه و سواحل دریاچه ها نیز به وقوع خواهد پیوست(شیروی، 1390).

5- برنامه اقدام های اجرائی

1-5- بخش هواشناسی

پدیده تغییر اقلیم مبحثی ناآشنا برای طبیعت کره زمین نیست. اقلیم این سیاره همیشه در حال تغییر بوده و خواهد بود. اما آنچه این پدیده طبیعی پیچیده را پیچیده تر نموده ، دخالت های بشر در چرخه زیستی می باشد. از هنگام انقلاب صنعتی فعالیت های بشری باعث تسریع وقوع تغییرات در اقلیم سیاره زمین شده است. بطورکلی پدیده تغییر اقلیم را می توان ماحصل سه فرآیند زیر دانست:

-         روند طبیعی تغییرات در اندرکنش جو و سطح زیرین آن

-         فرآیند کاربری کره زمین

-         انتشار آلاینده ها در جو ناشی از فعالیت های بشر

تأثیر اصلی مجموعه این فرآیندها تغییر در بودجه انرژی جو زمین می باشد. انتشار گازهای حاصل از فعالیت بشری به شدت بر میزان انرژی تابشی رسیده به زمین و انرژی تابشی خروجی از آن تأثیر می گذارد که نتیجه مستقیم آن افزایش دمای میانگین در مقیاس سیاره ای می باشد. باتوجه به آنچه که از این پدیده و قوانین حاکم بر آن مورد شناسایی قرار گرفته است، راهکارهایی برای مقابله و کاهش آثار آن و انطباق با اثرات تبعی پدیده تغییر اقلیم ارائه شده است. اما با ملاحظه پیچیدگیهای موضوع و باعنایت به عدم اعتمادهای موجود ، کلیه راهکارهای ارائه شده برای مقابله و انطباق با پدیده تغییر اقلیم نیاز به پایش و بازنگری مداوم دارد. با جمع بندی مطالب فوق فعالیت های زیر بعنوان راهکارهای بخش هواشناسی برای مقابله و انطباق با تغییر اقلیم ارائه می گردد(نواری، 1389).

1-    با درک این مسئله که اقلیم حاصل اندرکنش بین جو و سطح زیرین آن می باشند ، انجام مطالعات برای درک بهتر چگونگی این اندرکنش دارای ضرورت بوده و بسیار حائز اهمیت می باشد، با آگاهی از اینکه جو زمین محیط اصلی انتشار و توزیع انرژی و ماده در چرخه طبیعی کره زمین است و فرایند انتشار در مقیاس های مختلف انجام می گیرد ، بررسی های پژوهشی این پدیده در کلیه مقیاس ها برای درک بهتر فرایند تبادل و انتقال انرژی و ماده بعنوان مبانی اصلی تغییر اقلیم الزامی می باشد.

2-    پایش یکی دیگر از پایه های اصلی موضوع مقابله و انطباق می باشد. مدل ها به ما این اجازه را می دهند که باتوجه به دانش کنونی ، تصویری از آنچه که باتوجه به برنامه های در نظرگرفته شده ، در آینده می تواند رخ بدهد، داشته باشیم ، مدل ها همچنین به ما این امکان را می دهند که برای مطالعات آتی با توجه به یافته های جدید در جهت بهبود مدل ها برنامه ریزی بنمائیم.

-   مدل های تغییر اقلیم مدل هایی بسیار پیچیده هستند و به سیستم های کامپیوتری بسیار پیشرفته برای اجرا نیاز دارند. بنابر این لزوم ارتباط تنگاتنگ با مراکزی که این مدل ها را اجرا می کنند، وجود دارد تا بتوان برای دستیابی به نتایج حاصل از اجرای این مدل ها ارتباط مداوم برقرار نمود.

-  باتوجه به عدم تکافوی بضاغت علمی موجود در کشور و ابزار و ادوات قابل دسترس ، نیاز به سرمایه گذاری برای تربیت نیروهای متخصص و تأمین تجهیزات پیشرفته تر وجود دارد.

-  با آگاهی از اینکه پدیده تغییر اقلیم یک پدیده در مقیاس جهانی است و فقط در چارچوب مرزهای کشور قابل بررسی نمی باشد، نیاز به برقراری ارتباط مداوم با سازمان ها و مراکز علمی فعال در مطالعات تغییر اقلیم در مقیاس ملی - منطقه ای و جهانی وجود دارد.

-  باتوجه به هزینه های سنگین اینگونه مطالعات و تحقیقات در ابعاد وسیع، شناسایی منابع بین المللی برای سرمایه گذاری ضروری می باشد(شیروی، 1390).

بخش انرژی و صنعت

نرخ بالای مصرف شاخص های انرژی در کشور و به پیامد آن سهم بالای بخش انرژی کشور در انتشار گازهای گلخانه ای (77% از کل گازهای گلخانه ای انتشاری کشور در سال 94 به بخش انرژی اختصاص دارد )، از یکسو و وابستگی شدید اقتصاد کشور به نفت و گاز ، از سوی دیگر ، اولویت بالایی را در تدوین استراتژی ها و سیاست های کاهش انتشار، تطبیق و اقدامات اجرایی در قبال پدیده تغییر آب و هوایی به بخش انرژی داده است. برای تدوین استراتژی ملی بایستی ابتدا موانع موجود بررسی شده ، سپس قوانین لازم در بخش قانونگذاری کشور برای رفع این موانع تدوین شوند. در سایه همین نقاط ، عمده استراتژی های بخش انرژی کشور به رفع موانع در استفاده کارآمد از نهاده های انرژی ، تکنولوژی های نوین در شبکه تولید و مصرف نهاده های انرژی معطوف می گردد(شیروی، 1390).

بخش کشاورزی

بخش کشاورزی نقش عمده ای در اقتصاد کشور جمهوری اسلامی ایران بطوریکه حدود 80 درصد نیاز غذایی کشور ، حدود 26 درصد تولید ناخالص داخلی ، 24 درصد اشتغال ، و نزدیک به 25 درصد ارزش صادرات غیر نفتی را به خود اختصاص داده است. با این وصف یکی از منابع تولید گازهای گلخانه ای در کشور است. منابع اصلی تولید گازهای گلخانه ای در بخش کشاورزی به ترتیب اهمیت شامل : انتشار ناشی از فعالیتهای دامداری، کود حیوانی ، زراعت برنج ، کربن خاک و سوزاندن بقایای گیاهی می باشد.روند تولید گازهای گلخانه ای بر اساس دستورالعمل های ارائه شده توسط کنوانسیون تغییر اقلیم و پیش بینی جمعیت دامی و سطوح زیر کشت محصولات مختلف تا سال 2010 پیش بینی شده که در بخش میزان انتشار گزارش شده است(شیروی، 1390).

بخش جنگل ، مرتع و بیابان

از کل مساحت 648000/1 کیلومتر مربع مساحت کشور در حدود 5/7% را جنگل ها و در حدود 90 میلیون هکتار مراتع و قریب به 26 درصد وسعت کشور را بیابان تشکیل می دهد. اکثر این منابع به لحاظ عدم مدیریت یکپارچه و استفاده بیش از حد در حال تخریب می باشد. در برنامه هیأت بین الدول کنوانسیون تغییرات اقلیمی ( IPCC) ، حفاظت از توسعه جنگل ها، به عنوان چاهک ( Sink) جهت کاهش گازهای گلخانه ای از اهمیت بسیار ویژه ای برخوردار است. لذا بر این اساس و به دنبال تعهدات کشورها در اجلاس جهانی زمین ( Earth Summit) ملزم به حفظ ، گسترش و توسعه جنگلها و پوشش گیاهی و جلوگیری از گسترش بیابان شده اند. ذیلاً خلاصه ای از برنامه اقدام ملی جهت تحقق این اهداف مهم آورده می شود :

-         احیاء و توسعه جنگلها ، ایجاد تعادل بین رشد و ظرفیت اکولوژیکی جنگل و حجم برداشت از آن.

-         افزایش حجم واردات چوب به منظور کاهش برداشت چوب از جنگل ها

-         جلوگیری از گسترش اراضی کشاورزی در جنگل و تبدیل جنگلهای مخروبه به عرصه های جنگلی از طریق کاشت درختان جنگلی

-         توسعه سیستم های زراعت چوب

-         اجرای برنامه ملی نهضت سبز در سرتا سر کشور

-         خروج دام از جنگلهای شمال کشور

-         بهبود مدیریت و احیاء مراتع

-         ایجاد تعادل دام و مرتع

-         اسکان عشایر و اجزای طرح های آبخیزداری

-         مدیریت بیابان وکاهش عرصه های بیابانی و تثبیت بیابانها از طریق کاشت ، مالچ پاشی ، طرح های بیابان زدائی

-         جلب مشارکت مردم در طرح های بیابان زدائی و همکاری با سازمانهای بین المللی (سلطانیه، 1383).

بخش منابع آب

تغییر اقلیم که بدون تردید یکی از مشکلات بسیار مهم کنونی جهان است، دارای اثرات مهمی در کشور ما به ویژه در بخش منابع آب می باشد، چنانچه تجزیه و تحلیل آمارهای سالهای اخیر ایستگاه های هواشناسی و هیدرومتری وزارت نیرو نشان دهنده تغییرات نامطلوب اقلیمی و حرکت به طرف کاهش بارش و رواناب در 136 ایستگاه ملی می باشد. متاسفانه این کاهش در منابع آب ورودی همراه با تقویت شاخص های خاص نظیر خشکسالی ها و سیل ها و بطورکلی کاهش جریان سطحی و در مقابل افزایش حداکثر لحظه ای جریان ، نیز می باشد. از آنجائیکه صنعت آب به خود خود از لحاظ زیست محیطی در دسته صنایع تمیز قرار می گیرد، در روند کاهش تصاعد گازهای گلخانه ای به هیچ وجه برای دست اندرکاران مشکل زا نمی باشد و با مختصر حمایتی می تواند علاوه بر ایجاد شرایط مساعد تر زیست محیطی به کاهش آلودگی در سایر بخش ها هم کمک کند.

به طور خلاصه مهمترین اولویت های صنعت آب به قرار زیر می باشد :

1- ایجاد مراکز بین المللی تحقیقات کاربردی کاهش تبخیر که با در نظر گرفتن تلفات تبخیری سالیانه 71% منابع آب بسیار ضروری به نظرمی رسد.

2- تأسیس مرکز منطقه ای پیش بینی های هیدرولوژیکی کشور ایران : باتوجه بهکرمذارتدردذاینکه توسط سازمان بین المللی هواشناسی ( WMO) به عنوان محل مناسب تأسیس این مرکز در منطقه برگزیده شده است ، این مرکز می تواند در شناسایی اثرات و محل بروز و شدت بلایای طبیعی حاصل از اثرات گازهای گلخانه ای اثرات بسزایی داشته باشد.

3- احداث نیروگاه های کوچک و متوسط چند منظوره آبی : در حال حاضر حدود 6-5 درصد انرژی مورد نیاز از منابع برق آبی تأمین می گردد و این مقدار می تواند به حدود 30% کل انرژی کشور افزایش داده شود که علاوه بر تأمین انرژی بر اساس استانداردهای زیست محیطی دارای اثرات بالقوه مفید اقتصادی در جهت تأمین آب نیز می باشد.

4- استفاده از فن آوری جدید درخصوص جلوگیری و کنترل آلودگی های منابع و مخازن در اثر افزایش دما.

5- سایر اقدامات سازه ای و غیر سازه ای نظیر احداث سدها، باروری ابرها ، تغذیه مصنوعی آبهای زیرزمینی ، احداث سدهای زیرزمینی ، تکنیک های نوین آبیاری، انتقال آب بین حوضه ای ، استفاده از فن آوری نوین در بازچرخانی پساب ، استفاده از آبهای نامتعارف ، آموزش و ترویج و اعمال مدیریت مصرف صحیح آب در بخش آبیاری کشاورزی ، شرب و صنعت و مدیریت حفاظت منابع آب و مدیریت ریسک.

بخش بهداشت و سلامت انسان

افزایش جمعیت و افزایش بهره برداری از منابع طبیعی سبب شده که آلودگی محیط زیست در کره زمین به زیان نسلهای فعلی و آینده هرچه بیشتر گسترش یابد و برای ادامه حیات چالشی قرار دارد که همان آلاینده های محیط زیست است که توازن گازها را در جو بر هم زده و همچنان بر هم خواهد زد.  تغییرات آب و هوا اثرات نامطلوب و بسیار شدیدی بر سلامت انسان دارد و سبب بیماریهای گسترده و متعاقباً مرگ و میر می شود و از طریق اثر گذاشتن در بهداشت و دیگر فاکتورهای زیربنایی سبب بر هم ریختن اکوسیستم و منابع طبیعی و آشفتگی در جامعه و اقتصاد می گردد. تغییرات آب و هوا سبب تغییر در فاکتورهای زیست محیطی می شود، حشرات و جوندگان افزایش می یابند وسبب بیماریهای جدید و ظهور و پیدایش بیماری های قدیمی می گردد و اکثر بیماریهای خطرناک مثل مالاریا ، سالک و لیشمانیوز که ریشه کن شده بودند به جوامع باز می گردند. بعنوان مثال در سطح جهان 400 میلیون نفر مبتلا به مالاریا هستند که رقم بالائی است. همچنین تغییر آب و هوا باعث بیماریهایی می شود که ناقلین در آن دخالت ندارد. (مانند وبـا) . بنابر این برای مقابله با اثرات تغییر آب و هوا در کشور و تأمین بهداشت عمومی نیاز به برنامه اقدامهای اجرائی بخش سلامت انسان است. برای رسیدن به چنین هدفی باید موارد را بطور مجزا مورد شناسایی قرار داده و پس از سنجش و ارزیابی اجراء نمائیم(سلطانیه، 1383).

سیاستها و روش های دولت

1- ارتقاء کیفیت سیستم بهداشتی و درمانی از طریق :

-   ارتقاء بنیادی بهداشت عمومی جهت بهبود مقابله با شیوع بیماری های مرتبط

-  ارتباط با سازمانها و کمیته های مرتبط از جمله کمیته کاهش اثرات بلایای طبیعی به منظور دریافت اطلاعات لازم و مورد نیاز

2-   ارتقاء کیفیت اکوسیستم از طریق :

-  ادغام برنامه کنترل ناقلین در برنامه مراقبتهای اولیه بهداشتی ( PHC)

- توسعه روش های کنترل ناقلین و اجراء بهسازی محیط در محل های پرورش و تولید مثل آنان .

3-  ارتقاء وضعیت بهداشت و درمان از طریق بکار بردن :

-  روش هایی که از مقاومت دارویی جلوگیری نماید.

-  روش هایی که از مقاومت حشرات به سموم جلوگیری نماید.

4-    نظارت و سنجش از طریق پایش مداوم سیستم های بهداشتی و سنجش و ارزیابی وضعیت کنونی موجود در مقاطع مختلف زمانی و اثرات تغییر آب و هوا بر شیوع بیماری های مرتبط

5-     اجرای طرح های تحقیقاتی مورد نیاز جهت بررسی اولویت ها و روشهای بهبود کیفیت محیط زیست

6-     تجدید نظر و ارتقاء طرح های ملی محیط زیست موجود

7-     آموزش بهداشت

-  اجرای آموزش های عمومی در سطوح مختلف جامعه جهت ارتقاء سطح آگاهی مردم از طریق رسانه های گروهی مانند :

·   آشنایی با تغییرات آب و هوا

·   شناخت اثرات گرمای زیاد و رطوبت بر سلامت و بیماریهایی که از طریق حشرات مانند پشه منتقل می شود.

·  شناخت روش های رفتاری برای پیشگیری از بیماریهای مرتبط مانند : لباسهای حفاظتی ، اجتناب از حضور در فضای آزاد و استفاده از مواد ضد حشرات

·   آموزش نیروی انسانی( نیازها و کمبودها )

1- اجرای طرح های تحقیقاتی : موارد زیر بعنوان طرح های مورد نیاز اعلام می گردد:

بررسی روند تغییرات بیماری های مرتبط با تغییر آب و هوا در کشور در کوتاه مدت و دراز مدت

بررسی و تعیین اقتصاد بهداشت در ارتباط با بیماری های مرتبط با تغییر آب و هوا

2- بررسی و تعیین اقتصاد بهداشت در ارتباط با بیماری های مرتبط با تغییر آب و هوا

3- آموزش نیروی انسانی لازم از طریق دوره های آموزش در مقاطع ملی و بین المللی

4- کمبود اطلاعات آماری در موارد مختلف بیماری های مرتبط مانع از بررسی وضعیت کنونی و تعیین راهکارهای اجرایی می باشد.

5- جلب مشارکت و همکاری با سازمانهای مختلف از اولویت خاصی برخوردار است.

6- جمع آوری اطلاعات بدست آمده و ارزیابی آن و گزارش به مسئولین اجرایی و سیاستگزاران کشوری برای برنامه ریزی و تهیه توافق نامه در ارتباط با اثرات تغییرات آب و هوا بر روی سلامت انسان ( عبداللهی، 1389).

بخش مناطق ساحلی

وسعت و پیچیدگی فراوان نواحی ساحلی ایران ، چه در شمال و چه در جنوب از مناطق حساس ساحلی و مناطق انحصاری اقتصادی ( EEZ) گرفته تا ذخایر موجود در دریاهای آزاد همگی چالشی سترگ را در پیش روی مسیر توسعه پایدار مناطق ساحلی قرار داده است. بنابر این برنامه ریزی برای محیط هایی اینچنین ، نیازمند وجود اطلاعات وسیع و همه جانبه از نواحی ساحلی و همچنین سیستمهای کارآمد پایش و گردآوری اطلاعات می باشد. از سوی دیگر کارآیی برنامه های حفظ و پایداری محیط های ساحلی و ذخایر وابسته در گروی وجود سیستمهای دقیق ، گسترده و قابل دسترس داده و اطلاعات می باشد. در کشور ایران- همانند بسیاری از کشورهای جهان ، کمبود اطلاعات پایه از خطوط ساحلی یکی از محدودیتهای اصلی جهت دستیابی به تحلیلی صحیح از میزان تأثیر پذیری این مناطق در مقابل تغییرات آب و هوایی به شمار می رود. موارد مذکور در زیر ، از مهمترین نکاتی هستند که می باید در تهیه برنامه اقدام ملی مورد توجه قرار گیرند که به ترتیب اولویت عبارتند از :

1- تعریف یک برنامه مطالعاتی به منظور تعیین مهمترین نقاط در خط ساحلی با بهره گیری از گزارش آسیب پذیری و تطبیق

2- مطالعه دقیق و جامع مناطق تعیین شده در بند 1 و بررسی تأثیرات تغییر اقلیم بر مناطق ساحلی بر اساس پیش بینی های IPCC بر اساس اطلاعات دقیق و جامع

3-  ظرفیت سازی در زمینه جمع آوری داده ، ذخیره اطلاعات و طراحی سیستمهای کارآمد مدیریت و کاربری اطلاعات محیطی 4-  ارتقاء سطح دانش کارشناسان در زمینه فرآیندهای زیستی و محیطی حاکم بر مناطق ساحلی

5-  ایجاد ارتباط و اجرای برنامه های همکاری بین المللی به منظور دستیابی به اهداف تعیین شده در بندهای 3 و 4

6-  ایجاد ساز و کار مناسب جهت ارتباط ارگانهای داخلی کشور به منظور اجرای برنامه های مطالعاتی مشترک

7- اجرای برنامه های آموزش و آگاه سازی همگانی برای سطوح مختلف ( مدارس ، مراکز ، آموزش عالی ، مدیران و مسئولین اجرایی کشور ) ( عبداللهی، 1389).

بخش مواد زائد ، جامد و فاضلابها

کاهش مواد زائد جامد و مایع بر پایه کاهش گازهای گلخانه ای باتوجه به موارد زیر :

-   بازیابی مواد زائد جامد و مایع و استفاده مجدد و اصولی از این مواد

-   توسعه ، استفاده و بکارگیری تکنولوژیهای نو در راستای کاهش ضایعات جامد و در جهت تصفیه پسآب

-  بهینه سازی سیستم های کنونی تصفیه پسآب و طراحی و بهینه سازی سیستم های جدید مواد زائد جامد

-   جایگزینی مواد خام در جهت کاهش تولید مواد زائد خطرناک باتوجه به حفظ کیفیت

-   استفاده از سیستمهای کنترل و جمع آوری گازمتان در مناطق دفن بهداشتی زباله و تأسیسات تصفیه پسآب

-   طراحی سیستم های جمع آوری و تصفیه پسآب شهری و صنعتی هماهنگی با دانش روز

-   تقویت مدیریت سیستم های دفع مواد زائد جامد و مایع

-  طراحی مهندسی در راستای کنترل گاز و شیرابه مکانهای دفن بهداشتی زباله

-   استفاده از سیستم های هضم کننده بی هوازی و تولید بیوگاز در راستای کنترل متان با توجه به مزیتهای اقتصادی

-   تغییر ساختار مکانهای دفن زباله از سیستم بیهوازی به نیمه هوازی

-  توسعه سیستم های زباله سوز جهت زباله های خطرناک

-  تأسیس مراکز تحقیقاتی در راستای جمع آوری ، تصفیه و استفاده مجدد از مواد زائد جامد و مایع و ایجاد مرکز داده های اطلاعاتی جهت ارائه داده های مورد نیاز

- آموزش و راهبری در جهت کاهش گازهای گلخانه ای در دو بخش مواد زائد جامد و مایع (ابتکار ،1387).

بحث و نتیجه‌گیری

محیط‌زیست بشر، به‌عنوان سکونت‌گاه فعلی انسان‌ها، درگیر مشکلات و معضلات عدیده‌ای شده ‌است که عامل آن خود انسان‌ها هستند. انقلاب صنعتی اگرچه به‌مثابۀ سکۀ زرینی است که منجر به پیشرفت‌های شگرفی در زندگی انسان شده ‌است، روی دیگر آن پیامدهای ناگواری را برای بشر به ارمغان آورده ‌است و تصویر آیندۀ کرۀ خاک را تار و مبهم کرده ‌است. استفادۀ بیش از حد از سوخت‌های فسیلی و جنگل‌زدایی، منجر به برهم‌خوردن تعادل گازهای گلخانه‌ای در هواسپهر شده‌ است و این مساله به‌تدریج گرمایش جهانی کرۀ زمین را به‌دنبال داشته ‌است. تغییرات آب‌وهوایی یکی از پدیده هایی است که ناشی از پیشرفت‌های صنعتی بشر و افزایش تولید گازهای گلخانه ای می‌باشد و حفاظت از  محیط‌زیست را با خطر مواجه نموده است. دولت‌های پیشرفته صنعتی آن‌چنان مشغول توسعه اقتصادی و کسب منافع مالی شده‌اند که گویی این واقعیت را فراموش کرده‌اند که اقدام‌های آن‌ها در حال تخریب گسترده و آسیب وارد نمودن به محیط‌زیست است.

جامعۀ بین‌المللی با اطلاع از ضرورت تلاش برای مقابله با تغییرات آب‌وهوایی کوشیده ‌است، در قالب انعقاد اسناد بین‌المللی الزام‌آور و برگزاری کنفرانس‌ها و نشست‌های بین‌المللی، معضل مذکور را برطرف کند. بررسی اسناد حقوقی بین‌المللی مرتبط با تغییرات آب‌وهوایی نشان‌دهنده این است که جامعه بین المللی به منظور رویارویی با مساله تغییرات آب‌وهوایی، سه رویکرد را تعقیب نموده ‌است. رویکرد نخست، تثبیت میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای به سطح انتشار سال 1990، می باشد و رویکرد دوم، تلاش برای کاهش میزان تولید گازهای گلخانه‌ای و رویکرد سوم، سازگاری با پیامدهای ناشی از تغییرات آب‌وهوایی است. علاوه بر ‌این، به منظور اطمینان از ایفای تعهدات مربوط به تغییرات آب‌وهوایی، مکانیسم‌های اجرای مشترک، تجارت انتشار و توسعه پاک نیز، پیش‌بینی شده است. اگرچه منافع دولت‌های توسعه یافته، دست‌یابی به توافق و مشارکت جهانی در زمینه مقابله با تغییرات آب‌وهوایی را با دشواری هایی مواجه نموده است، اما تردیدی وجود ندارد که جامعه بین المللی در این زمینه به درجه قابل قبولی از همبستگی و همکاری دست یافته است و تلاش کرده‌است تا در کنار پذیرش تعهدات حقوقی موثر و از طریق برگزاری نشست‌ها و کنفرانس‌های بین‌المللی زمان‌بندی شده به صورت منظم، مساله تغییرات آب‌وهوایی را مورد توجه قرار دهد.

بنابراین، می‌توان گفت که در زمینه مبارزه با خطرات ناشی از تغییرات آب‌وهوایی، قواعد حقوقی تکامل یافته‌ای تدوین شده است و بسترهای حقوقی لازم جهت انجام اقدام‌های مناسب در این زمینه فراهم شده است. بااین‌حال، به‌نظر می‌رسد با وجود برطرف ‌شدن فقر قواعد حقوقی در این حوزه، هم‌چنان باید اقدام‌های مؤثرتری به‌ویژه توسط کشورهای صنعتی و توسعه‌ یافته در راستای مبارزه با تغییرات آب‌وهوایی صورت پذیرد. در این زمینه هم، همکاری دولت‌ها در عرصۀ جامعۀ بین‌المللی می‌تواند کلید رهایی از بحران تغییرات آب‌وهوایی باشد.

فرح باقری  - دانشجوی دکتری معماری دانشگاه ازاد تهران مرکزی

 

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 6 =